Politismos

AfieromaHristougenna

01a
bottom
01a

bottom

01a

bottom

BioiAgionBioiAgion2

Faneromeni

νησιΣτην ιστορία, ο όρος ελληνισμός έχει προσλάβει διπλή έννοια και σημασία. Υποδεικνύει, βεβαίως, πρώτα ένα λαό με κοινή γλώσσα, με κοινά ήθη, έθιμα και παραδόσεις και με κοινή πατρογονική εστία σε ένα πανέμορφο γεωγραφικό χώρο, την Ελλάδα. Αλλά σημαίνει και κάτι άλλο: μία ιδέα και μία αποστολή που υπερακοντίζει τα όρια ενός συγκεκριμένου λαού ως υπαρξιακής οντότητας και ανοίγει διάπλατα φωτεινό μονοπάτι προς τον άνθρωπο, γενικά, και τον κόσμο.

Όταν ήλθε η στιγμή, έπειτα από ιδεολογικές ζυμώσεις και πνευματική καλλιέργεια αιώνων, η «πανελληνική ιδέα» ανέκυψε, πράγματι, σαν υποστύλωμα και μοχλός για να γίνει συνειδητή η υπόσταση του ανθρώπου ως ελλόγου όντως, επιφορτισμένου με το τιτάνιο έργο της αυτογνωσίας πρώτα, της κατανοήσεως, ακολούθως του πλησίον ως ελλόγου επίσης όντως προικισμένου με δικαιώματα και υποχρεώσεις όπως αυτός. Η φιλοσοφία, οι τέχνες, η πολιτική θα κατατείνουν εφεξής προς τον υπέρτατο αυτόν σκοπό. Η ελληνική ιδέα θα γίνει ταυτόσημη προς την ελληνική παιδεία χωρίς σύνορα, στην υπηρεσία του ανθρώπου. Με πολλή ακρίβεια ο Ισοκράτης θα αναφωνήσει: «και το των Ελλήνων όνομα πεποίηκεν μηκέτι του γένους, αλλά της διανοίας δοκείν είναι, και μάλλον Έλληνες καλείσθαι οι της παιδεύσεως της ημετέρας ή τους της κοινής φύσεως μετέχοντας». Ο Αλέξανδρος θα αναλάβει το βαρύ έργο διαδόσεως αυτής της ιδέας σε όλη την έκταση του τότε γνωστού κόσμου.
Υπερβάλλων ζήλος; Χίμαιρα; Οι διαπλοκές και τα συμβάντα της ιστορίας εκφεύγουν της λογικής των επακριβών μετρήσεων. Το γεγονός είναι ότι οι ρωμαίοι θα διαδεχθούν στον κόσμο της Εγγύς Ανατολής τις μακεδονικές δυναστείες, η ελληνική ιδέα του ανθρώπου θα είναι διάχυτη σε ολόκληρο αυτόν τον χώρο. Η ώρα του Θεανθρώπου δεν θα αργήσει να επέλθει. Και θα επέλθει όχι ως ένα πραξικόπημα ή ως ένα εξουσιαστικό, εγχείρημα των κυβερνώντων, αλλ' ως μία ανάταση, εκ των κάτω, με ζωοποιό σύνθημα την ηθική κάθαρση, την αγάπη του πλησίον με την οποία τελειώνεται, ανυψούμενη στο επίπεδο μιας αληθινής θεογνωσίας, η παιδεία του ανθρώπου ως ελλόγου όντως που αποκτά συνείδηση και των δυνατοτήτων και των ορίων του. Η Ανατολική Μεσόγειος θα γίνει εφεξής το επίκεντρο ενός γιγαντιαίου αγώνα με επίκεντρο το Βυζάντιο. Η ελληνική γλώσσα, αποτυπωμένη στα ιερά κείμενα της χριστιανικής πίστεως, θα χρησιμεύσει στην ορθή διατύπωση των συμβόλων της χριστιανικής διδασκαλίας. Ο ελληνισμός θα ανακύψει εκ νέου ως ο αναντικατάστατος παράγων για την εδραίωση και διάδοση ανά τον κόσμο της διδασκαλίας του Θεανθρώπου, απαλλαγμένος από παρεκκλίσεις και δεισιδαιμονίες ασυμβίβαστες προς την ουσία της. Η ορθή δόξα, η εμμονή στις απαράβατες αρχές, θα αποτελέσει το μόνιμο έρεισμα μιας άτεγκτης προσπάθειας παραφυλακής της ηθικής ακεραιότητας του ατόμου σε όλα τα επίπεδα, από την κορυφή της Εκκλησίας ως τις παρυφές του μοναχικού βίου και της ποιμαντικής αποστολής του ιερατείου. Παρ' όλες τις αντιξοότητες της ιστορικής ζωής, η Ορθοδοξία θα επιβληθεί με το μεγάλο ηθικό της ανάστημα στον μεγαλύτερο χώρο της Ευρώπης και θα διατηρήσει τα ισχυρά της ερείσματα σε ολόκληρο τον χώρο της Εγγύς Ανατολής. Και όταν δεν είναι ορατός, ο ελληνισμός και η ελληνική ιδέα, παραμένει αισθητός ως το αναγκαίο προηγούμενο και ο αθέατος εμπνευστής της ηθικής καθάρσεως και του εξαγνισμού του γένους των ανθρώπων.
Για τους Έλληνες, ως λαό και ως έθνος, η Ορθοδοξία αποτελεί ασφαλώς κάτι περισσότερο από ένα απλό ιστορικό βίωμα. Όχι μόνο επειδή χρησίμευε ως πραγματικό σωσίβιο για τη διατήρηση της ιστορικής των ταυτότητας κατά την μακραίωνα περίοδο της οθωμανικής δουλείας, αλλ' επίσης διότι επέτρεψε σ' αυτούς, κατά την μακρά περίοδο των απελευθερωτικών αγώνων, να αισθάνονται και να ζουν ως αναπόσπαστο τμήμα του Χριστιανικού κόσμου. Να διαδηλώνουν και να βιώνουν, συνεπώς, όντες εφεξής ελεύθεροι άνθρωποι και πολίτες, ως οι κληρονόμοι και ως οι παρακαταθέτες μιας μεγάλης πολιτισμικής διαδρομής, που αρχίζει από αυτούς και παραμένει ανοικτή προς ολόκληρο τον κόσμο. Είναι πολύ ενδεικτικό της ιδεολογίας που κυριάρχησε κατά την ελληνική επανάσταση ότι Έλληνες πολίτες θεωρήθησαν, σε όλα τα επαναστατικά συντάγματα, όχι μόνο οι Έλληνες το γένος αλλά και όλοι οι Χριστιανοί που κατοικούν την ελληνική επικράτεια. Αυτό ήταν ένας άλλος τρόπος για να λεχθεί εκείνο που, με διαφορετικά λόγια, επιβεβαίωνε ο Ισοκράτης τον 4ο π.Χ. αιώνα.
Με όλα αυτά, δεν είναι περιττό να υπογραμμισθεί το χρέος του νεωτέρου ελληνισμού προς την Ορθοδοξία, αλλά και να τονισθεί, ταυτοχρόνως, ο ακατάλυτος δεσμός αλλά και τα καθήκοντα της τελευταίας απέναντι του ελληνισμού και της ελληνικής ιδέας.
Την ελληνική ιδέα της ευταξίας του ανθρώπου, συνόδευε, όπως είναι γνωστό, το ιδανικό της πραότητας, της φιλίας αλλά και της φιλαλληλίας, της ξενίας και της αγαθοεργίας. Ο χριστιανισμός ήλθε να τα συνενώσει όλα αυτά με έναν όρο, την αγάπη. Η Ορθοδοξία, από την εποχή των Πατέρων της Εκκλησίας έδειξε πως εννοεί αυτό το ιδανικό, με πράξεις αγαθοεργίας που αποτελούν γι' αυτήν υψίστη τιμή. Σε μία στιγμή της ιστορίας που η λέξη «πρόοδος» ερμηνεύεται από πολλούς ως η άρνηση κάθε ανθρωπιστικής αξίας, η Εκκλησία καλείται και πάλι, περισσότερο παρά ποτέ άλλοτε, να ορθώσει το ανάστημά της, όχι μόνο με τη διδαχή, διοχετεύοντας στα εγκόσμια τους πνευματικούς θησαυρούς που εγκλείει στους κόλπους της και διανοίγοντας την αγαθοεργό δράση της προς κάθε κατεύθυνση. Για τους Έλληνες αυτό δεν αποτελεί κάτι ξένο. Είναι σφιχταδεμένο με την ύπαρξή τους ως λαού και ως έθνους.

Του Γεωργίου Κ. Βλάχου, Ακαδημαϊκού

  • Newsletter Εγγραφή

    Πόσα μάτια έχει ο άνθρωπος;

footer


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ