PaterikaKeimena

AfieromaHristougenna

01a
bottom
01a

bottom

01a

bottom

BioiAgionBioiAgion2

Faneromeni

ΠυθαγοραςΤΟ ΤΙΜΟΝΙ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ

Αλλὰ ας κάνουμε πάλι πίσω, σε ό, τι έλεγα στην αρχή. Στο ότι δηλαδὴ δεν πρέπει να τα αφομοιώνουμε όλα χωρὶς διάκριση, άλλα μονάχα όσα ωφελούν. Γιατί είναι ντροπή, να απωθούμε τις βλαβερὲς τροφές, ενώ στα μαθήματα, που είναι η τροφὴ της ψυχής, να μη δίνουμε καμιὰ σημασία, αλλὰ να τα παίρνουμε και να τα καταπίνουμε σαν το ορμητικὸ ποτάμι. Ο καπετάνιος δεν παρατά το καράβι του όπως λάχει στους ανέμους, άλλα το κατευθύνει προς το λιμάνι. Ο τοξότης σκοπεύει τον στόχο του. Ο χαλκιὰς κι ο χτίστης δουλεύουν σύμφωνα με τον προσανατολισμὸ της δουλειάς τους. Εμείς είμαστε τάχα κατώτεροι απ᾿ αυτοὺς τους επαγγελματίες τουλάχιστο στο να ξεχωρίζουμε το συμφέρον μας; Όπως ο επαγγελματίας έχει ένα στόχο στη δουλειά του, έτσι κι η ανθρώπινη ζωὴ έχει ένα δικό της στόχο. Και σ᾿ αυτὸν έχουν τα μάτια τους όλοι όσοι δεν θέλουν να μοιάζουν με άλογα ζώα. Αλλιώς θα είμαστε το ίδιο πράγμα με πλοία, που δεν έχουν έρμα, το τιμόνι της ψυχής μας δεν θα το μεταχειρίζεται η λογικὴ και θα γυροφέρνουμε μέσα στη ζωὴ άσκοπα. Στους γυμναστικοὺς αγώνες και στους μουσικοὺς επίσης διαγωνισμούς, όποιος λαβαίνει μέρος, έχει υπόψη του το αντίστοιχο στεφάνι. Όποιος αθλείται στην πάλη ή στο παγκράτιο, δεν χάνει τον καιρό του να παίζει κιθάρα ή αυλό.

Παράδειγμα ο χεροδύναμος αθλητής Πολυδάμας, που πρὶν κατεβεί στους Ολυμπιακοὺς Αγώνες, αναχαίτιζε καταμεσὶς του δρόμου τα άρματα που έτρεχαν και μ᾿ αυτὸ τον τρόπο δυνάμωνε τους μύς του. Επίσης ο Μίλων ο Κροτωνιάτης δεν μετατοπιζόταν έξω απὸ το αλειμμένο σκουτάρι κι αντιστεκόταν στο σπρώξιμο όπως τα κολλημένα με μολύβι αγάλματα. Μ᾿ ένα λόγο, γυμνάζονταν για να είναι έτοιμοι στα αγωνίσματά τους. Ας υποθέσουμε όμως ότι τους έτρωγε η περιέργεια κι άφηναν τον κουρνιαχτὸ των γυμναστηρίων για τις μελωδίες του Μαρσύα, του αυλητή απὸ τη Φρυγία, και του μαθητή του, του Όλυμπου. Τι θα συνέβαινε τότε; Θα κέρδιζαν τον κότινο; Θα δοξάζονταν; Θα προκαλούσαν τον θαυμασμὸ με την σωματική τους αλκή; Αλλὰ ούτε κι ο Τιμόθεος, ο περίφημος αυλητής απὸ τη Θήβα, παράτησε τη μουσικὴ για να χάνει τον καιρό του στις παλαίστρες. Γιατί αν έκανε κάτι τέτοιο, δεν θα μπορούσε να τους ξεπεράσει όλους στην τέχνη των ήχων και να έχει τέτοια ικανότητα σ᾿ αυτήν, ώστε, ανάλογα με το κέφι του, άλλοτε οιστρηλατούσε την ψυχὴ με τη σοβαρὴ κι αυστηρὴ αρμονία κι άλλοτε, γλυκαίνοντας τους τόνους, τη χαλάρωνε και την επράϋνε. Χάρη στην τέχνη του, καθὼς λένε, ακόμα και τον Μέγα Αλέξανδρο, παίζοντας ένα φρυγικὸ μέλος, τον έκανε να πεταχτεί απὸ το τραπέζι σε πολεμικὸ συναγερμὸ κι ύστερα τον ξανάφερε ανάμεσα στους συνδαιτημόνες του, απαλαίνοντας το μουσικό του παίξιμο. Τόση είναι η δύναμη και στη μουσικὴ και στον αθλητισμό, που δίνει η προσαρμοσμένη στον σκοπό της άσκηση.

Και μιὰ που ο λόγος για στεφάνια κι αθλητές. Τι τραβούν αυτοὶ οι άνθρωποι! Αυξαίνουν τη δύναμή τους με πολὺ ιδρώτα και κόπους στα γυμναστήρια. Ο προπονητής τους ακόμα και ξύλο τους δίνει. Η δίαιτά τους δεν είναι καθόλου ζηλευτή. Είναι η γνωστή των γυμναστών. Κι απὸ κάθε άλλη άποψη -για να μη μακρηγορήσουμε- περνούν ζωὴ δύσκολη, που είναι προετοιμασία για τον αγώνα. Κι αφού έτσι ετοιμασθούν, τότε μπαίνουν γυμνοὶ στο στάδιο και περνούν όλους τους κόπους και τις λαχτάρες, για να κερδίσουν ένα στεφάνι απὸ ταπεινὸ χορτάρι και να αναγορευθούν νικητές. Κι εμείς, τώρα, που περιμένουμε τόσο θαυμαστὰ στον αριθμὸ και στην αξία στεφάνια, απερίγραπτα με λέξεις, πώς είναι δυνατὸν να πετύχουμε με ημίμετρα, με μαλθακὴ ζωή, με έλλειψη περιορισμών; Αν ήταν έτσι, η αμεριμνησία θα ήταν πολύτιμο πράγμα στη ζωή.

Ο Σαρδανάπαλος, ο Ασσύριος εκείνος βασιλιάς, που ήταν ονομαστὸς για την τρυφηλὴ ζωή του, θα έπρεπε να ήταν ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος. Επίσης ο Μαργίτης, που καθὼς αναφέρει ένα ποίημα αποδινόμενο στὸν Όμηρο, δεν ήταν ικανὸς ούτε να οργώνει ούτε να σκάβει ούτε τίποτε άλλο παρόμοιο να κάνει. Αλλὰ ας κοιτάξουμε μήπως είναι μεγάλη αλήθεια αυτὸ που είπε ένας απὸ τους εφτὰ σοφούς, ο Πιττακός, ότι το να γίνει κανεὶς καλὸς άνθρωπος είναι δύσκολο πράγμα. Πραγματικά, θ᾿ αποκτήσουμε με πολλοὺς κόπους τα αγαθά, που, καθὼς προείπαμε, τίποτε το ανθρώπινο δεν τους μοιάζει. Δεν πρέπει, λοιπόν, να είμαστε αμελείς και με λιγόχρονη ακηδία να χάσουμε τις ελπίδες πολὺ ακριβών πραγμάτων. Έτσι, θα ήταν σαν να θέλουμε να τιμωρηθούμε και σ᾿ αυτὸν εδώ τον κόσμο, πράγμα πολὺ βαρὺ για κάθε συνετὸ άνθρωπο, άλλα και στα κριτήρια, που υπάρχουν είτε κάτω απὸ τη γη είτε οπουδήποτε άλλου του σύμπαντος. Γιατί, όποιος χωρὶς να θέλει δεν έξεπληρωσε το καθήκον του, ίσως συγχωρηθεί κάπως απὸ τον Θεό. Αλλὰ όποιος διάλεξε συνειδητὰ το κακό, είναι εντελώς αδικαιολόγητος και θα τιμωρηθεί απανωτά.

ΕΝΑΣ ΑΞΙΟΔΑΚΡΥΤΟΣ ΗΝΙΟΧΟΣ
Αλλά, θα πεί κανείς: Τι πρέπει, λοιπόν, να κάνουμε; Απλούστατα: τίποτε άλλο παρὰ να παραμερίσουμε το κάθε τι και να μεριμνήσουμε για την ψυχή. Δεν πρέπει να είμαστε υποταγμένοι στο σώμα, χωρὶς απόλυτη ανάγκη. Αλλὰ να παρέχουμε στην ψυχὴ ό, τι το πιο καλό, χρησιμοποιώντας τη σωστή σκέψη και λύνοντας την έτσι απὸ τα δεσμὰ των παθών του σώματος, που είναι κατὰ κάποιο τρόπο η φυλακή της. Και, παράλληλα κάνοντας το σώμα ανώτερο απὸ τα πάθη. Λόγου χάρη, παρέχοντας στο στομάχι ό, τι είναι αναγκαίο κι όχι ό, τι είναι ευχάριστο. Υπάρχουν άνθρωποι, που ψάχνουν σε στεριὲς και σε θάλασσες, για να βρούν σπουδαίους μαγείρους και τραπεζοποιούς, λες και τους πρόσταξε να το κάνουν κάποιος απαιτητικὸς ηγεμόνας, σαν φόρο στη βουλιμία του. Είναι άνθρωποι για κλάματα. Δεινοπαθούν όπως οι κολασμένοι στον άδη. Και για ποιὸ λόγο; Όπως λέγει η παροιμία, κουβαλούν νερὸ με κόσκινο σε τρύπιο πιθάρι κι οι κόποι τους τέλος δεν έχουν. Κι η περίσσια περιποίηση των μαλλιών και του ντυσίματος είναι, κατὰ τα λεγόμενα του Διογένη, απασχόληση ανθρώπων αδίκων η δυστυχισμένων. Το να είναι κανεὶς κομψευόμενος ή και το να λέγεται τέτοιος, είναι το ίδιο περίπου σαν να μιμείται τις εταίρες ή να επιβουλεύεται την οικογενειακὴ τιμὴ του πλησίον του.

ΠλατωνΤι διαφορά, για τον φρόνιμο άνθρωπο, ανάμεσα στο πολυτελὲς και στο απλά πρακτικὸ ρούχο, μια και το τελευταίο κάνει τη δουλειά του, προστατεύοντας το κορμὶ απὸ το χειμωνιάτικο κρύο κι απὸ το κάμα του καλοκαιριού; Και για όλα τα άλλα, πάλι, το ίδιο ισχύει: να μὴ ξεπερνούν το μέτρο της λογικής ανάγκης κι ούτε να κολακεύουν το σώμα σε βάρος τους συμφέροντος της ψυχής. Ο άνθρωπος που αξίζει να λέγεται άνθρωπος, θεωρεί ίδια ντροπὴ το να είναι κομψευόμενος και υπηρέτης του κορμιού, όπως και το να είναι υποδουλωμένος σε οποιοδήποτε άλλο πάθος. Όποιος κάνει το παν για την εκζήτηση στη σωματική του εμφάνιση, αποδείχνει ότι δεν έχει συνείδηση της αληθινής ανθρώπινης αξίας. Δεν καταλαβαίνει το σοφὸ γνωμικό, που λέγει: άνθρωπος δεν είναι ό, τι φαίνεται απ᾿ έξω. Πρέπει, με υψηλότερη σκέψη, να καταλαβαίνουμε τι πραγματικὰ είμαστε ο καθένας.

Για να γίνει αυτό, χρειάζεται ψυχὴ καθαρὴ πιο πολὺ απ᾿ ό, τι για να δεί κανεὶς τον ήλιο με γερὰ μάτια. Και τι σημαίνει, με λίγα λόγια, καθαρὴ ψυχή; Περιφρόνηση των σωματικών απολαύσεων. Δηλαδὴ να μην τρέφουμε την όρασή μας με τα άτοπα θεάματα των θαυματοποιών. Να μην εκθέτουμε γυμνὰ τα σώματα, πράγμα που προκαλεί την ηδονὴ άμεσα. Να μην ακούμε μεθυστικὰ τραγούδια για την ψυχή, με άσεμνο περιεχόμενο, μιὰ και τέτοια μουσικὴ δίνει ζωὴ σε πάθη που υποδουλώνουν κι εξευτελίζουν τον άνθρωπο. Άλλη είναι η μουσικὴ που ταιριάζει σε μάς. Μιὰ μουσικὴ που είναι καλύτερη κι υψώνει στο καλύτερο. Εκείνη που μεταχειριζόταν κι ο Δαβίδ, ο ποιητής των ψαλμών της Παλαιάς Διαθήκης, για να κατασιγάσει την εξαλλοσύνη του βασιλιὰ Σαούλ. Κάτι παρόμοιο λέγεται και για τον φιλόσοφο και μαθηματικὸ Πυθαγόρα. Κάποτε συναπάντησε μεθυσμένους, που βρίσκονταν σε ευθυμία. Πρόσταξε, λοιπόν, τον αυλητή, που τους συνόδευε, ν᾿ αλλάξει σκοπὸ και να παίξει δωρικὴ μελωδία. Τότε, κάτω απὸ την επίδρασή της, ήρθαν στα συγκαλά τους, πέταξαν τα στεφάνια και τράβηξαν για τα σπίτια τους γεμάτοι ντροπή. Άλλοι πάλι, κάτω απὸ τους ήχους του αυλού, μεταβάλλονται σε Κορύβαντες και Βάκχες. Τόσο διαφέρει στην επίδρασή της η καλὴ απὸ την ανήθικη μουσική. Λοιπόν, το πρώτο που πρέπει να αποφεύγετε απ᾿ όσα καταφάνερα αισχρὰ πράγματα υπάρχουν, είναι η μάθηση της μουσικής που έχει σήμερα πέραση. Και το να ανακατεύετε την ατμόσφαιρα με λογιών-λογιών αναθυμιάσεις, που ηδονίζουν την όσφρηση, ή το να φοράτε αρώματα, ντρέπομαι ακόμα και να τα απαγορέψω. Όσο για τις ηδονὲς της επαφής και της γεύσεως, τι να πώ άλλο απὸ το ότι υποχρεώνουν όσους τους έχουν δοθεί να ζούνε σαν κτήνη, έχοντας ενδιαφέρον μονάχα για την κοιλιὰ κι ό, τι είναι κάτω απὸ την κοιλιά;

Ας το πω, σύντομα: όποιος δεν θέλει να βουλιάξει στο βόρβορο των σωματικών ηδονών, πρέπει να περιφρονήσει όλο το σώμα ή να το φροντίζει τόσο μονάχα όσο του χρειάζεται για να το έχει βοηθὸ στη φιλοσοφία, όπως λέγει ο Πλάτων κι όπως λέγει ο Παύλος συμβουλεύοντας να μη φροντίζουμε για το σώμα κατὰ τρόπο που να δίνει λαβὴ σε επιθυμίες. Όσοι φροντίζουν για να είναι καλὰ το σώμα και την ψυχή, που θα χρησιμοποιήσει το σώμα, την παραμελούν σαν ανάξια λόγου, είναι ίδιοι με όσους νοιάζονται πολὺ για τα εργαλεία, αλλὰ δεν τους νοιάζει για την τέχνη, που τα χρησιμοποιεί. Το αντίθετο πρέπει να γίνεται. Να τιμωρούν το σώμα. Να καταπτοούν τις ορμές του σαν θηρία. Να παίρνουν την ορθὴ σκέψη σαν βούρδουλα και να μαστιγώνουν και να αποκοιμίζουν την τρικυμία της ψυχής, που προκαλείται απὸ το σώμα. Κι όχι αμολώντας κάθε χαλινάρι για την ηδονή, ν᾿ αφήνουν την ψυχὴ στο κατάντημα άτυχου ηνιόχου, που τον πάνε κατὰ κρημνών ατίθασα κι ορμητικὰ άλογα. Ας θυμούνται και το εξής απὸ τη ζωὴ του Πυθαγόρα: κάποτε, σαν είδε ένα φίλο του, που με την καλοφαγία και τις σωματικὲς ασκήσεις, είχε κάνει κορμὶ εντυπωσιακό, του είπε: Δεν παύεις, φίλε μου να φτιάχνεις τη φυλακή σου πιο δύσκολη; Λένε και για τον Πλάτωνα: προβλέποντας τις ζημιές, που θα του προκαλούσε το κορμί, εγκαταστάθηκε εξεπίτηδες στην Ακαδημία, τόπο της Αττικής νοσηρό, για να κόψει έτσι την υπερβολικὴ ευαισθησία του σώματος, όπως κόβουν το περίσσιο φύλλωμα του αμπελιού. Εγὼ μάλιστα άκουσα τους γιατροὺς να λένε ότι η πολλὴ υγεία είναι κάτι το επικίνδυνο.

  • Newsletter Εγγραφή

    Πόσα μάτια έχει ο άνθρωπος;

footer

Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ